ಉಡುಪಿಯ ಎಂಟು ಪರ್ಯಾಯ ಮಠದ ನಿಮಗೆಷ್ಟು ಗೊತ್ತು ? 

ಪರ್ಯಾಯವು ಉಡುಪಿಯ ಎಂಟು ಮಠಾಧೀಶರು ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಗೆ  ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಂತೆ   ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯವನ್ನು ಆ ನಿಗದಿತ ಅವಧಿಯ ವರೆಗೆ  ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಪೂಜೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಆಚರಣೆಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ  ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರ  ಮಠವನ್ನು ನಂತರ ಪರ್ಯಾಯ ಮಠ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ  ಅವಧಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹೊಸ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ  ಹಬ್ಬ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರ ಕಾಲದವರೆಗೆ ಎರಡು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪರ್ಯಾಯ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ತಮ್ಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹದಿನಾರು ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಂತರ ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದರು. ಅವರು ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ  ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದರು.

ಶ್ರೀ ವಾದಿರಾಜರು ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷದ ಪರ್ಯಾಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ೫೨ ನೇ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕ್ರಿ.ಶ .೧೫೩೨-೩೩ ಯಲ್ಲಿ ಆಚರಿಸಿದರು. ಆದರೆ ಅವರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ನಂಬಲಾಗಿದೆ. ಹದಿನಾರು ವರ್ಷಗಳ ಚಕ್ರದ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಶ್ರೀ ಪಲಿಮಾರು  ಮಠದ ಪರ್ಯಾಯದಿಂದ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಪರ್ಯಾಯದ ಮೊದಲ ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅಧಿಕಾರಾವಧಿಯು ಕ್ರಿ.ಶ ೧೫೨೨-೨೩  ರಿಂದ  ಶ್ರೀ ಪಲಿಮಾರು  ಮಠದ ಪರ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ. ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸಬಹುದು. ಈ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ ಪ್ರತಿ ಮಠವು  ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಅವಧಿಯನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಲಿದೆ. 

ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ  ಸಿದ್ಧತೆಗಳು:

ಪರ್ಯಾಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಒಂದು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು ಪೂರ್ವಭಾವಿ  ಸಿದ್ಧತೆಗಳು ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತವೆ. ಆ ಆಚರಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರ ಸಮ್ಮುಖದೊಂದಿಗೆ  ಆಯಾ ಮಠಗಳ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಳೆ ಮುಹೂರ್ತ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.  

 

೧. ಬಾಳೆ ಸಸಿ    

೨. ತುಳಸಿ ಗಿಡ  

೩. ಕಬ್ಬಿನ ಮೊಳಕೆ 

ಬಾಳೆ ಸಸಿಗಳು, ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನ ಮೊಳಕೆಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತ ಭವ್ಯ ಮೆರವಣಿಗೆಯನ್ನು ರಥಬೀದಿಯ  ಸುತ್ತಲೂ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುವುದು , ಅನಂತೇಶ್ವರ ಹಾಗು ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಸಲ್ಲಿಸುವರು . ಇದು ಮುಗಿದನಂತರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಕೃಷ್ಣಮಂದಿರಕ್ಕೆ ತೆರಳಿ ಅಲ್ಲಿ ನಾಣ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಈ ರೀತಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವರು . ‘ಭಗವಂತ  ನಮ್ಮನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸಿ ಇದರಿಂದ ನಿಮ್ಮ ಪೂಜೆಗೆ ತುಳಸಿಯ ಕೊರತೆಯಾಗದಿರಲಿ  ಮತ್ತು ಭೋಜನಕ್ಕೆ  ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳ ಕೊರತೆಯಾಗದಿರಲಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸಿ  ' ಅವರು ಶ್ರೀ ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ನಂತರ   ಇತರ ಗಣ್ಯರು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವರು. , ಕುದುರೆಗಳು, ಜಾನುವಾರುಗಳು, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಡ್ರಮ್-ಬೀಟರ್ಗಳು ಮತ್ತು ಕಹಳೆ ವಾದ್ಯದವರೊಂದಿಗೆ , ಮಥುರಾ ಚತ್ರ ಆವರಣದ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂತ್ಯಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ . ಸ್ತೋತ್ರಗಳ ಪಠಣದ ಮಧ್ಯೆ ಹಿತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಳೆ ಸಸಿ, ಕಬ್ಬು ಮತ್ತು ತುಳಸಿಯನ್ನು ನೆಡಲಾಗುತ್ತದೆ . ನಂತರ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಠಕ್ಕೆ ಹಿಂತಿರುಗುತ್ತಾರೆ. ಬಾಳೆ ಮುಹೂರ್ತದೊಂದಿಗೆ  ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ತಿಂಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಕಿ ಮುಹೂರ್ತ, ಆರು ತಿಂಗಳ ನಂತರದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಗೆ  ಮುಹೂರ್ತ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಎಂಟು ವಾರಗಳ ಮೊದಲು ಭತ್ತ ಮುಹೂರ್ತ  ಎಂಬ ಮೂರು ಆಚರಣೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತª.ೆ  

ಬಡಗು ಮಾಳಿಗೆ  ಎಂಬುದು ಪರ್ಯಾಯದ ಅಧಿಕೃತ ಮಳಿಗೆಗಳ ಮನೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ದಿನವೇ ಮುಂದಿನ ಪರ್ಯಾಯದ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಈ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭತ್ತದ ಪಿಂಡಿಯನ್ನು  ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ  ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಅಚಾರ್ಯರು  ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಮಠದ ವ್ಯವಸ್ಥಾಪಕರು ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೆ ಫಲ ತಾಂಬೂಲ ಮತ್ತು ಸಂಭಾವನೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ದಿನದಿಂದ ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ  ಮಠ ತನ್ನ ಕಟ್ಟಡದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪ್ರತಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ದೈನಂದಿನ ಸೇವೆಗಳಿಗೆ ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಹಬ್ಬಗಳಿಗೆ ಬಾಳೆ ಎಲೆಗಳು ಬೇಕಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಣೆಗಾಗಿ ಬಾಳೆಹಣ್ಣು ಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಠಕ್ಕೆ ಸೇರಿದ ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸಸ್ಯಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಬೇಕು, ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಅವಧಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುವ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಈ ಆಚರಣೆಗಳು ಎಲ್ಲಾ ಅವಶ್ಯಕತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗಬಹುದು. 

ಆ ದಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಆಚರಣೆ ಕೂಡ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕಟ್ಟಿಗೆಯ  ರಥವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಯೊಂದಿಗೆ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಥದ  ಗೋಪುರವನ್ನು ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮುಖ್ಯ ವಾಸ್ತುಶಿಲ್ಪಿಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ನಂತರ ರಥದ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂಲಕ ಪರ್ಯಾಯದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮುಗಿಯುತ್ತವೆ .

ಪರ್ಯಾಯ ಯಾತ್ರೆ

ಪರ್ಯಾಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕೈದು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ವಿವಿಧ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಪೂರ್ವ ಸಂಚಾರ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಪರ್ಯಾಯದ ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಉಡುಪಿಯಿಂದ ಹೊರಹೋಗುವಂತಿಲ್ಲ . ಆದ್ದರಿಂದ ಸಮಾರಂಭದ ಮೊದಲು ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರನ್ನು ಭೇಟಿಯಾಗಲು ವಿವಿಧ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅವರನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಯಿಂದ ಬದರಿಕಾಶ್ರಮವರೆಗಿನ ಎಲ್ಲಾ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ, ಆ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿನ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ .

ಶುಭ ದಿನದಂದು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ತಮ್ಮ ಮಠದ ವಿಗ್ರಹಗಳಿಗೆ  ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ  ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿ, ರಾಮೇಶ್ವರ, ತಿರುಪತಿ, ಮಥುರಾ, ಬೃಂದಾವನ , ದ್ವಾರಕಾ, ಗಯಾ, ಕಾಶಿ, ಪ್ರಯಾಗ್, ಹೃಷಿಕೇಶ , ಹರಿದ್ವಾರ, ಮತ್ತು ಬದರಿ ಮುಂತಾದ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಪ್ರವಾಸವನ್ನು ಮುಗಿಸಿದ ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಗೆ ಮರಳುತ್ತಾರೆ.

ನಂತರ ಅವರು ತಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ  ಯಾತ್ರಾ ಕೇಂದ್ರಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ನೀಡಿ  ಶುಭ ಗಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ  ಉಡುಪಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ.

ವಿವಿಧ ಪಟ್ಟಣಗಳಿಗೆ ಈ ಪ್ರವಾಸದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಭಕ್ತರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಪರ್ಯಾಯದ ಖರ್ಚುಗಳಿಗೆ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ದಾನಗಳನ್ನು  ನೀಡುತ್ತಾರೆ.

ಪುರ ಪ್ರವೇಷ 

ಪರ್ಯಾಯ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಹತ್ತು ಹದಿನೈದು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಾಸಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿ ವಿಧ್ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಉಡುಪಿ ಪಟ್ಟಣಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮಿಜಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಇಡೀ ಪಟ್ಟಣವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .

ಸ್ವಾಮಿಜಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಆ ದಿನ ಉಡುಪಿ ಮಂಗಳೂರು ರಸ್ತೆಯ ಜೂಡು ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಜನಸಂದಣಿಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಶಿವಮೊಗ್ಗ  ಕಡೆಯಿಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಗರವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರೆ ಉಡುಪಿ-ಕಾರ್ಕಳ  ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿರುವ ಕಡಿಯಾಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನದ ಬಳಿ ಸ್ವಾಗತವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುವುದು. ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಸ್ಥಳವನ್ನು ತಲುಪಿದ ಕೂಡಲೇ ಅವರನ್ನು ನಾಯಕರು ಮತ್ತು ಪಟ್ಟಣದ ಗಣ್ಯರು ಹಾರ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಹೂಗಳು ಮತ್ತು ಹುರಿದ ಅಕ್ಕಿಯನ್ನು ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಚಿಮುಕಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಜೂಡು ಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಂಟಪದಿAದ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ರಥ  ಬೀದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯಲಾಗುವುದು . ವಿಖ್ಯಾತ ಯತಿಗಳ  ಪ್ರತಿಕೃತಿಗಳು ಮತ್ತು ಮಠದ ವಿಗ್ರಹಗಳನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರರು ಪೈಪ್ ಮತ್ತು ಇತರ ವಾದ್ಯಗಳನ್ನು   ನುಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಿದ್ವಾಂಸರು ವೇದದ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಥದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾರೆ. ವಿಗ್ರಹಗಳು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ .

ಬೀದಿಗಳೆಲ್ಲವೂ ರಥ ಬೀದಿಯವರೆಗೆ  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುತ್ತವೆ . ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ವಿಭಿನ್ನ ಕಮಾನುಗಳು ಮತ್ತು ಮಂಟಪಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿರುತ್ತದೆ  ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಗೆ ಆ ಮಠದ ಮಠಾಧೀಶರ ಹೆಸರನ್ನು ಇಡಲಾಗಿರುತ್ತದೆ 

ಮೆರವಣಿಗೆ ರಥ ಬೀದಿ  ತಲುಪಿದಾಗ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ, ಅನಂತೇಶ್ವರದ  ವರೆಗೆ ನಡೆದು ನಂತರ ಕೃಷ್ಣ ಮಠವನ್ನು ತಲುಪಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಸ್ವಾಮಿಗಳ ಮಠದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ನವ ಗ್ರಹಗಳ ಪೂಜೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ  ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಠಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಥಬೀದಿಯಲ್ಲಿ  ನಡೆದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ನಾಗರಿಕರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲ್ಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು   ಹೂಮಾಲೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ. ಸ್ವಾಮೀಜಿಯವರು ತಮ್ಮ ಹೊಸ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಪರ್ಯಾಯ  ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ ನಾಗರಿಕರ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಹೊರೆಕಾಣಿಕೆ

ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಭಕ್ತರು ಅಕ್ಕಿ , ಬೆಲ್ಲ, ಬೇಳೆಕಾಳುಗಳು, ತರಕಾರಿಗಳು, ತೆಂಗಿನಕಾಯಿ ಮತ್ತು ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಪರ್ಯಾಯ  ಹಬ್ಬದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಾಮೂಹಿಕ ಆಹಾರಕ್ಕಾಗಿ ತಂದು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಟ್ರಕ್‌ಗಳು, ಬಂಡಿಗಳು ಮತ್ತು ತಲೆ ಹೊರೆಗಳನ್ನು ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆರವಣಿಗೆಯು  ಉಡುಪಿಯ ವಿವಿಧ ಬೀದಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಠವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಈ ಕೊಡುಗೆಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಈ  ಸಮಾರಂಭವು , ಈಗಿರುವ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು   ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮಿಗಳು ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರು. ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ತರಕಾರಿಗಳನ್ನು ಉಡುಪಿಯ ಇತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳಿಗೆ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲಾ ದಾಸ್ತಾನುಗಳನ್ನು  ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಮಠಗಳಿಗೆ ಕಳುಹಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ದಾಸ್ತಾನು ಕೊಡುವ ಕಾರಣ, ಪರ್ಯಾಯ ಉತ್ಸವಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಮತ್ತು ವಿವಿಧ ಮಠಗಳಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಯಾತ್ರಿಕರಿಗೆ ಆಹಾರವನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಮತ್ತು ಸರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾತ್ರಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಆತಿಥ್ಯವನ್ನು ನೀಡಲು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ವಿವಿಧ ಮಠಗಳಿಗೆ  ಕೊಡುಗೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಸಹಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ .

ಇತರ ಮಠಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರು ಪರ್ಯಾಯಕ್ಕೆ  ಮುಂಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವಾಮಿಜಿಯನ್ನು ಆಯಾ ಮಠಗಳಿಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಗೌರವಾರ್ಥವಾಗಿ ಭವ್ಯವಾದ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹಣ ಮತ್ತು ಗಂಧದ ಲೇಪನ  ಮುಂತಾದ ಇತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. 

ಮಕರ ಸಂಕ್ರಮಣದ ನಂತರದ ದಿನವನ್ನು ಚೂರ್ಣೋತ್ಸವ ಎಂದು ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಮರುದಿನ ಯಾವುದೇ ಹಬ್ಬಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಕೊನೆಯ ವಿಶೇಷ ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗೆ ಮೂರನೇ ದಿನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಾಲ್ಕನೇ ದಿನ ಪರ್ಯಾಯ ದಿನ.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹಬ್ಬಗಳು ವೇಳಾಪಟ್ಟಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಬರುತ್ತವೆ: ಜನವರಿ ೧೪-ಸಂಕ್ರಮಣ. ೧೫ ಜನವರಿ-ಚೂರ್ಣೋತ್ಸವ, ೧೬ ನೇ ಜನವರಿ -ವಿಶ್ರಾಂತಿ, ೧೭ನೇ ಜನವರಿ ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ . ೧೮-ಪರ್ಯಾಯ ಹಬ್ಬ.

ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಪರ್ಯಾಯದ ಹಿಂದಿನ ದಿನದಂದು ವಿಶೇಷ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ರಥೋತ್ಸವದಿಂದ ಅವರ  ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಮರುದಿನ ಅವರು ನಿರ್ಮಾಲ್ಯ ವಿಸರ್ಜನಾ ಪೂಜೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ . ನಂತರ ಮರುದಿನ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸುವ  ಸ್ವಾಮೀಜಿಯ ಕರ್ತವ್ಯ.

ಪರ್ಯಾಯದ ಹಬ್ಬ

ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ಉಸ್ತುವಾರಿ ವಹಿಸಲಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ಉಡುಪಿಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ೧೦ ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ದೂರದಲ್ಲಿರುವ ದಂಡ ತೀರ್ಥ ಎಂಬ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಶ್ರೀ ಮಾಧ್ವಾಚಾರ್ಯರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳ ಅದು. ತಮ್ಮ  ಶಿಕ್ಷಕರ  ತೋಟಗಳಿಗೆ ನೀರಾವರಿ ಮಾಡಲು ಅವರು  ತಮ್ಮ  ದಂಡದಿAದ ಕಾಲುವೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದರು . ಆ ಕೊಳವನ್ನು ದಂಡತೀರ್ಥ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಯಿತು.

ಮುಂಜಾನೆ ೩-೦೦ ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎದ್ದು ಪವಿತ್ರ ಕೊಳದಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿ ಉಡುಪಿ ಕಡೆಗೆ ಪ್ರಯಾಣ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ . ಸುಮಾರು ೪-೦೦ ಗಂಟೆಗೆ . ಅವರು  ಉಡುಪಿಯ ಹೊರವಲಯವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಾರೆ  ಮತ್ತು ಭಕ್ತರ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪು ಸ್ವಾಮಿಜಿಯನ್ನು ಜೂಡು ಕಟ್ಟೆ ಎಂದು ಕರೆಯುವ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತದೆ. ಉಡುಪಿಯ ಇತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು, ಉಸ್ತುವಾರಿಯ ಜೊತೆ  , (ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಬೇಕಾದವರನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿ), ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡುತ್ತಾರೆ. ಉಸ್ತುವಾರಿಯನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಿರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು  ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿಯೇ ಇರುತ್ತಾರೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸಲು ಬರುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ರೇಷ್ಮೆ  ಶಾಲು ಮತ್ತು ರೇಷ್ಮೆ  ಪೇಟವನ್ನು  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಧರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅವರೆಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪರ್ಯಾಯ ಮಠದ ಸಂಸ್ಥಾನ ವಿಗ್ರಹವನ್ನು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು  ತಲೆಯ ಮೇಲೆ  ಮೆರವಣಿಗೆಯ ಮೂಲಕ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ 

ಕನಕನ  ಕಿಂಡಿಯ  ಮೂಲಕ ಕೃಷ್ಣ ವಿಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪುರೋಹಿತರು ನವಗ್ರಹ ಪೂಜೆಯನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿ  ಸೇರಿದ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಹಣವನ್ನು ದೇಣಿಗೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಚಂದ್ರಮೌಳೇಶ್ವರ ಮತ್ತು ಅನಂತೇಶ್ವರ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.

ಇಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದಾಗ, ಇತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಬಡಗು ಮಾಳಿಗೆ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಟ್ಟಡದ ಕಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾರೆ, ತಮ್ಮ ಅಲಂಕರಿಸಿದ ಆಸನಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಾರೆ.

ಪರ್ಯಾಯ ಸಮಾರಂಭ

ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಮಠಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ತಮ್ಮ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ತೀರ್ಥ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಆರತಿ ಬೆಳಗುತ್ತಾರೆ .

ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಇಬ್ಬರೂ ಗರ್ಭಗುಡಿಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ ವಿಗ್ರಹದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ವಿಗ್ರಹದ ಮುಂದೆ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರಶಾಲ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ, ಮುಖ್ಯಪ್ರಾಣ ಮತ್ತು ಗರುಡರ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಮುಂದೆ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.

ನಂತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು  ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವ ಪ್ರಮುಖ ಆಚರಣೆ ಸಿಂಹಾಸನ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರದ ಈ ಧಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಠದ ಕೆಲವೇ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ವಿಗ್ರಹಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯನ್ನು ಪವಿತ್ರ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಿ ಮತ್ತು ಆರತಿಯನ್ನು  ಬೆಳಗಿ . ನಂತರ ಹೊರಹೋಗುವ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಅವರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ  ಗಂಧ ಲೇಪನ  ಮತ್ತು ಇತರ ಗೌರವದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಪಿಸಿ ಗೌರವಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮುಂದಿನ ವಿಷಯ  ಸಿಂಹಾಸನವನ್ನು ಏರುವುದು. ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಆಸನದಿಂದ ಎದ್ದು, ಹೊಸ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರ ಕೈಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಸನದ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅವರು  ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆರೋಹಣವಾದ ಕೂಡಲೇ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರದ ವರ್ಗಾವಣೆ

ಆಸನಗಳನ್ನು ವಿನಿಮಯ ಮಾಡಿದ ನಂತರ ಇಬ್ಬರು ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಪರಸ್ಪರರ ಕುಶಲವನ್ನು  ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಗರ್ಭಗೃಹದ ಪ್ರವೇಶದ್ವಾರದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೀ ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ವಿಗ್ರಹದ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಬಿಲ್ಲುಪೊಟಿಗೆ  ತೀರ್ಥವನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಮಧ್ವಾಚಾರ್ಯರ ಕಾಲದಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವ ಹಳೆಯ-ಹಳೆಯ ಅಕ್ಷಯಪಾತ್ರೆ  ಸೌಟು ಮತ್ತು ದೇವಾಲಯದ ಕೀಲಿಗಳನ್ನು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಆಚರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ನಿರ್ವಹಣೆ  ಆಚರಣೆಯಾಗಿದೆ  (ಈ ಅಕ್ಷಯ ಪಾತ್ರೆಯನ್ನು ದ್ರೌಪತಿಗೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನು ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ )

ಸಮಾರಂಭದ ಕೊನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂದರೆ ರಾಜಾಂಗಣದಲ್ಲಿ  ದರ್ಬಾರ್    ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ದೊಡ್ಡ ಸಭೆ. ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಸುಮಾರು ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ೭-೦೦ ಗಂಟೆಗೆ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಈ ಸಭಾಂಗಣಕ್ಕೆ. ತಮ್ಮ ಆಮಂತ್ರಣ ಪತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದ ಜನರೊಂದಿಗೆ ಇಡೀ ಪ್ರದೇಶವು ಏಳು ಗಂಟೆಗೇ  ಕಿಕ್ಕಿರಿದಿರುತ್ತದೆ . ಈ ಸ್ಥಳವು ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಸಾವಿರ ಜನರಿಗೆ ಅವಕಾಶ ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.

ವೇದಗಳಿಂದ ಸ್ತುತಿಗೀತೆಗಳನ್ನು ಜಪಿಸಿದ ನಂತರ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ಭಕ್ತರನ್ನು ಆಶೀರ್ವದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೊರಹೋಗುವ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ವಿದಾಯ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿ ಕೃಷ್ಣ ಮಠದಲ್ಲಿ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ತನ್ನ ಯೋಜನೆಗಳ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ಸಮುದಾಯಗಳ  ನಾಯಕರು  ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಪರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಮೀಜಿಯನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ